Röle Nedir? Nerelerde Kullanılır?

Röle Nedir? Nerelerde Kullanılır? Röle yüksek akım çeken sistemlerin kontrol edilmesinde kullanılan bir devre elemanıdır. Temel çalışma prensibi:  üzerinden akım geçirilen bobinin elektromıknatıs özelliği göstererek üzerinde bulunan armatürü, sistemin kontak noktasına temas ettirerek akımın iletilmesidir.

Rölenin içinde, röle durumunun adlandırıldığı üç adet bağlantı noktası bulunur. Bunlar: NC (normally closed), NO (normally open) ve COM (common)  bağlantı noktalarıdır. Common bağlantısı aslında bobinin mıknatıslanarak hareket ettirdiği armatürdür. Dolayısıyla common bağlantısı bobine enerji verilmediği durumda herhangi bir bağlantı noktasıyla kontak kurmayacak ve devre açık bir devre haline gelecektir. Rölenin içindeki bobine enerji verildiğinde ise COM bağlantı noktası yani armatür, NO bağlantı noktasıyla temas haline geçerek sistemdeki akımın üzerinden geçmesine izin verecektir.  NC bağlantı noktasıyla COM bağlantı noktasının temas haline geçmesi kısa devreyi gösterir ve NC ile COM’un kontak kurması devreyi açık hale getirecektir. Röle hakkında daha fazla bilgi sahibi olmak için Röle Nedir? Nerelerde Kullanılır? yazımızın devamını okuyabilirsiniz.

 

Röle Nedir? Nerelerde Kullanılır?
Röle çalışma prensibi

 

Röle Kullanım Alanları

Röle çeşitlere ayrılır ve kullanım alanları da bu çeşitlere göre değişir. Bazı röleler çok yüksek akımlara dayanabilirken bazıları dayanamaz. Ancak genel olarak röleler yüksek akım kullanılan sistemlerin kontrolünün ve güvenliğinin sağlanmasında kullanılır. Röle kullanım alanları başlıca şunlardır;

  • Elektrikli ev aletleri.
  • Elektronik güvenlik sistemleri.
  • Elektromekanik sistemler.
  • Sigortalar.

Röle Çeşitleri

Röleler kullanım amacına göre çeşitlilik gösterir. Sistemler üzerinde yaygın olarak kullanılan role çeşitleri şunlardır:

  • Reed Röle
  • Solid State Röle
  • Kaçak Akım Rölesi
  • Motor (Faz) Koruma Rölesi
  •  Termik Röle
  • Zaman Rölesi

Reed Röle

Küçük bir cam tüpünün içine yerleştirilmiş minik bağlantı noktalarından oluşan röle tipidir. Reed rölelerde bağlantı durumu dışardan verilen bir etkiyle değiştirilebilir. Bu etki kuvveti doğal bir mıknatıs ya da bir elektromıknatıs olabilir. Bazı reed rölelerde cam tüpün içine % 97 azot ve % 3 hidrojen karışımı bir gaz doldurulur. Bu uygulama akımın geçmesini kolaylaştırır.

Genellikle alarm sistemlerinde kullanılır. Örneğin: kapının bir tarafına reed röle, diğer tarafına ise mıknatıs yerleştirilir. Kapı açıldığında mıknatıs hareket edeceğinden reed rölenin içindeki bağlantı noktasının durumu değişir ve ana devre uyarılır.

Solid State Röle

SSR, yani solid state rölede herhangi bir mekanik parça olmadığından dolayı kullanım ömrü standart rölelere göre daha uzundur. Solid state röle 1-2 amper gibi küçük akımlardan 1500-2000 amper gibi büyük akımların kontrol edilmesini yani anahtarlanmasını sağlar.

Kaçak Akım Rölesi

Bina sistemlerinde mal ve can kaybını önlemek için kullanılır. Yük altındaki kabloların ısınarak koruma katmanının erimesi kısa devreye dolayısıyla yangına veya ölüme yol açacaktır. Kaçak akım rölesi burada devreye girer. Sistemde giren ve çıkan akımın aynı olmaması, röle içindeki manyetik alanın sıfırdan farklı olmasına dolayısıyla bağlantı noktalarının durum değiştirmesine neden olacaktır. Bağlantı noktalarının temas etmesi sistemde bir kaçak olduğunu gösterir ve devrenin enerjisini keser.

Kaçak akım rölesinin farklı modelleri vardır. Bunlar:

30mA Modeli: İnsan yaşamını koruması için kullanılır. (insan koruma amaçlı)

300mA Modeli: Sistem elemanlarını koruması için kullanılır. (yangın koruma amaçlı)

10mA Modeli: Havuz gibi hassas yerlerde kullanılır.

Motor(Faz) Koruma Rölesi

Motor(faz) röleleri elektrik motorlarını şebeke kaynaklı sorunlardan korumak için kullanılır. Kontrol altındaki fazlardan herhangi birinde enerji olmaması motor üzerinde aşırı ısınma ve kısa devreye neden olacaktır. Röle fazlarının sırasıyla çalışmadığı durumda ise yine motor üstünde olumsuzlukla karşılaşılacaktır. Dolayısıyla röle bu tip durumlarda devredeki enerjiyi keserek görevini yerine getirmektedir.

Termik Röle

Termik röle esasen ortamdaki sıcaklığa göre bağlantı noktalarını açar veya kapatır. Standart röleler akımın oluşturduğu manyetik kuvvet ile çalışırken termik röleler akımın ortaya çıkardığı ısı sayesinde sistemi koruma görevini üstlenirler. Termik röleler standart rölelerden çok daha yüksek akımları anahtarlayabilirler.

Zaman Rölesi

Zaman röleleri, kullanıcının devreyi zaman ayarlı olarak kontrol etmesini sağlar. Zaman rölesi bir devreye ayarlanan süre içerisinde enerji verecek ya da enerjisini kesecektir. Kısaca kullanıcı zaman ayarlı bir anahtarlama yapmış olur. Zaman rölesine aktarılan enerji kesilmediği sürece önceden ayarlanmış döngü devam etmektedir. Genelde okul, cadde ve bina gibi kapalı alanların aydınlatmalarının belirlenen zamanlarda açılıp kapatılmasında kullanılır.

Röle Nedir? Nerelerde Kullanılır? yazımızda rölenin ne olduğundan, kullanım alanlarından ve çeşitlerinden bahsetmiş olduk. Basit elektronik projelerde bile röle kullanımına ihtiyaç duyulmaktadır. Elektronikte kullanılan temel bileşenlerle alakalı daha çok bilgiye sahip olmak için buraya tıklayınız. Piyasadaki rölelerin datasheetlerini incelemek için buraya tıklayabilirsiniz.

Leave a Reply